ADI-R, czyli Autism Diagnostic Interview – Revised / Wywiad do Diagnozy Autyzmu – Wersja Zrewidowana, jest specjalistycznym narzędziem wykorzystywanym w diagnozie zaburzeń ze spektrum autyzmu. Nie jest to klasyczny test polegający na samodzielnym wypełnieniu arkusza, ale rozbudowany, ustrukturyzowany wywiad diagnostyczny, prowadzony przez przeszkolonego specjalistę z rodzicem, opiekunem lub inną osobą dobrze znającą rozwój osoby badanej.
ADI-R pozwala zebrać szczegółowe informacje o rozwoju dziecka, sposobie komunikowania się, relacjach społecznych, zabawie, zainteresowaniach oraz powtarzalnych zachowaniach. Narzędzie jest szeroko stosowane na świecie i często opisywane jako element tzw. złotego standardu diagnozy spektrum autyzmu, zwłaszcza gdy jest łączone z obserwacją diagnostyczną, np. ADOS-2.
Co bada ADI-R?
ADI-R koncentruje się na obszarach szczególnie ważnych w diagnozie spektrum autyzmu. Obejmuje przede wszystkim:
- rozwój społeczny — sposób nawiązywania kontaktu, reagowania na innych ludzi, dzielenia uwagi i budowania relacji;
- komunikację i język — zarówno mowę, jak i komunikację niewerbalną, gesty, mimikę oraz sposób używania języka;
- powtarzalne zachowania i ograniczone zainteresowania — schematyczne aktywności, sztywność, nietypowe zainteresowania, trudności ze zmianą, powtarzalność zachowań;
- wczesny rozwój — przebieg rozwoju od dzieciństwa, w tym pierwsze sygnały trudności społecznych, komunikacyjnych lub sensorycznych.
Ważną cechą ADI-R jest to, że wywiad nie ogranicza się wyłącznie do aktualnego funkcjonowania. Specjalista pyta również o wcześniejsze etapy rozwoju, ponieważ w diagnozie spektrum autyzmu duże znaczenie ma to, jak trudności rozwijały się w czasie.
Do czego służy badanie ADI-R?
ADI-R pomaga uporządkować informacje potrzebne do diagnozy spektrum autyzmu. Wywiad umożliwia dokładne odtworzenie historii rozwoju i zebranie przykładów zachowań, które mogą mieć znaczenie diagnostyczne.
Badanie może być pomocne szczególnie wtedy, gdy:
- dziecko ma trudności w relacjach społecznych,
- rozwój mowy lub komunikacji przebiegał nietypowo,
- pojawiają się sztywne schematy zachowania, silne przywiązanie do rutyn lub ograniczone zainteresowania,
- rodzice lub specjaliści podejrzewają spektrum autyzmu,
- potrzebna jest pogłębiona diagnoza, a nie tylko krótki kwestionariusz przesiewowy,
- diagnoza dotyczy osoby starszej, ale konieczne jest odtworzenie informacji z dzieciństwa.
ADI-R może być wykorzystywany zarówno w diagnozie dzieci, jak i młodzieży oraz osób dorosłych, pod warunkiem że możliwe jest uzyskanie wiarygodnych informacji o rozwoju osoby badanej. Polska adaptacja opisywana jest jako narzędzie odpowiednie dla dzieci i dorosłych, przy minimalnym wieku umysłowym 24 miesięcy.
Dla kogo przeznaczony jest ADI-R?
ADI-R stosuje się w diagnozie osób, u których istnieje podejrzenie zaburzeń ze spektrum autyzmu. Może dotyczyć dzieci, młodzieży i dorosłych. W praktyce najczęściej wywiad przeprowadza się z rodzicem lub opiekunem, który znał osobę badaną w dzieciństwie i może opisać jej rozwój, sposób zabawy, komunikację oraz zachowania społeczne.
W przypadku małych dzieci ADI-R pozwala zebrać informacje o wczesnym rozwoju. W przypadku nastolatków i dorosłych pomaga wrócić do dzieciństwa i sprawdzić, czy obecne trudności mają charakter rozwojowy, czyli były widoczne już we wcześniejszych etapach życia.
Jak wygląda badanie?
Podczas badania specjalista zadaje szczegółowe pytania dotyczące rozwoju i zachowania osoby badanej. Nie są to pytania przypadkowe — wywiad ma określoną strukturę, a odpowiedzi są oceniane według ustalonych kryteriów.
ADI-R może trwać dość długo, zwykle około 90–120 minut, choć czas zależy od ilości informacji i złożoności historii rozwojowej. W trakcie rozmowy specjalista może dopytywać o konkretne przykłady zachowań, ponieważ w diagnozie ważne jest nie tylko ogólne wrażenie, ale także opis realnych sytuacji z życia dziecka lub osoby dorosłej.
Własności testu
ADI-R jest narzędziem standaryzowanym i częściowo ustrukturyzowanym. Oznacza to, że wywiad prowadzony jest według określonych zasad, a uzyskane informacje są kodowane w sposób pozwalający porównać je z kryteriami diagnostycznymi. Polska wersja ADI-R była przedmiotem adaptacji i badań opisanych w literaturze naukowej.
ADI-R ma największą wartość wtedy, gdy jest częścią pełnego procesu diagnostycznego, a nie jedynym źródłem informacji. W praktyce łączy się go z obserwacją osoby badanej, analizą dokumentacji, rozmową diagnostyczną oraz innymi narzędziami. Sam wynik ADI-R nie powinien być traktowany jako automatyczna diagnoza, lecz jako ważny element całościowej oceny.